نكردم . به او گويند : شايد اين مال را وسيلهء فخر فروشى و مباهات در مركبى يا لباسى مصرف كرده اى ، پاسخ دهد : نه خداوندا آن را وسيلهء فخرفروشى و مباهات قرار ندادم . خطاب رسد : شايد حقّ يكى از كسانى را كه امر كردم به آنها بدهى از خويشاوندان و يتيمان و مسكينان و راه گذاران ادا نكرده باشى ، گويد : نه پروردگارا حقّ هيچ يك از كسانى را كه امر فرمودى ضايع نكردم ، در اين وقت اين صاحبان حق مىآيند و با او مخاصمه مىكنند و مىگويند : پروردگارا ، مال به او عطا كردى و او را توانگر ساختى و در ميان ما قرار دادى و به او امر كردى كه به ما بدهد . اگر توانست از عهدهء مخاصمه برآيد و معلوم شود كه حقّ آنان را داده و چيزى از فرائض از او ضايع نشده و در چيزى فخر فروشى و مباهات نكرده ، خطاب رسد : بايست و شكر نعمتى را كه به تو ارزانى داشتم از آنچه خورده اى و آشاميده اى و لذتى كه برده اى به جاى آور . . . و بدين سان همواره مورد سؤال و محاسبه است [ 1 ] « . پس اى برادر كاش درمىيافتيم كه اگر كسى كه كارى جز حلال نكرده و همهء واجبات را به جا آورده ، و همهء حقوق الهى را ادا نموده ، با اين دقّت به محاسبهء او مىرسند ، حال امثال ما چگونه خواهد بود كه در فتنه هاى دنيا غرقيم و به شبهات و شهوات و زيورهاى آن آلوده و سرگرميم ، آه كه چه بزرگ است مصيبت ما و چه عظيم است بليّهء ما و چه بسيار است حسرت و ندامت ما نمىدانيم كه دنيا با ما چه مىكند و فردا در پيشگاه خداوند قهّار چگونه از عهدهء جواب بر خواهيم آمد . و از بيم اين خطر است كه يكى از اصحاب پيامبر صلى اللَّه عليه و آله و سلم گفت : « خشنود نيستم كه روزى هزار دينار از حلال به دست آورم و در راه اطاعت خدا خرج كنم با

--> [ 1 ] سند اين روايت و اينكه از چه كتابى است ذكر نشده و صحّت و اعتبار آن معلوم نيست . اين كه در قيامت از كيفيت به دست آوردن و خرج كردن مال ، به نحوى كه خدا مىداند سؤال خواهد شد پذيرفته است . اما عبارات آخر روايت كه اگر شخص از عهدهء محاسبه برآيد بايد باز هم بايستد تا شكر نعمت بگزارد و همواره مورد سؤال و محاسبه باشد روايت را ضعيف مىنمايد . م .